آیا ایده‌ها اختراع می‌شوند یا کشف؟
تصور کنید مجسمه‌سازی در برابر قطعه‌ای سنگ نتراشیده ایستاده است. پیش از آنکه کار را آغاز کند، شکل‌های بی‌شماری می‌توانند از دل آن سنگ بیرون بیایند.
تصور کنید مجسمه‌سازی در برابر قطعه‌ای سنگ نتراشیده ایستاده است. پیش از آنکه کار را آغاز کند، شکل‌های بی‌شماری می‌توانند از دل آن سنگ بیرون بیایند. اما آیا این شکل‌ها از پیش وجود دارند و هنرمند آن‌ها را کشف می‌کند، یا با تصمیم‌ها و خلاقیت خود آن‌ها را می‌آفریند؟ این پرسش در مرکز دو دیدگاه درباره خلاقیت قرار دارد: دیدگاه کشف معتقد است ایده‌های خلاقانه به‌نوعی از پیش امکان وجود دارند و آفریننده آن‌ها را آشکار می‌کند؛ در مقابل، دیدگاه اختراع بر نقش تصمیم‌ها و انتخاب‌های فرد در شکل‌گیری اثر تأکید دارد. لیان گابورا، فیلسوف و پژوهشگر خلاقیت، معتقد است هیچ‌یک از این دو دیدگاه به‌تنهایی نمی‌تواند فرایند خلاقانه را به‌طور کامل توضیح دهد. او با تکیه بر مفهوم بالقوگی (Potentiality) پیشنهاد می‌کند که امکان‌های مختلف وجود دارند، اما احتمال تحقق آن‌ها در جریان آفرینش تغییر می‌کند. برای مثال، مجسمه‌ساز در حین کار، هم‌زمان با تغییر شکل فیزیکی سنگ، تصویر ذهنی خود از اثر را نیز اصلاح می‌کند. این دو فرایند بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند: شکل تازه سنگ ممکن است ایده‌ای جدید به ذهن هنرمند بیاورد و تصمیم‌های بعدی او نیز مسیر شکل‌گیری مجسمه را تغییر دهند. این تعامل تحت تأثیر مدل ذهنی فرد از جهان (World-model) قرار دارد؛ الگویی ذهنی که از تجربه‌ها، باورها و فرایندهای آگاهانه و ناآگاهانه تشکیل شده است. از این منظر، اثر خلاقانه هم اختراع می‌شود، زیرا انتخاب‌های آفریننده آن را شکل می‌دهند، و هم کشف می‌شود، زیرا در جریان کار امکان‌هایی تازه پدیدار می‌شوند. گابورا همچنین میان دو سبک آفرینندگی تمایز می‌گذارد: افرادی که از ابتدا مسیر مشخصی برای کار خود طراحی می‌کنند (Planners)، ممکن است با دیدگاه اختراع هم‌خوانی بیشتری داشته باشند؛ درحالی‌که کسانی که به بداهه‌پردازی و پیش رفتن در جریان کار تمایل دارند (Pantsers)، ممکن است به دیدگاه کشف نزدیک‌تر باشند.
نکته کلیدی
خلاقیت را نمی‌توان صرفاً کشف چیزی ازپیش‌موجود یا اختراع چیزی کاملاً تازه دانست. ایده‌ها در تعامل میان ذهن آفریننده و فرایند عملی خلق اثر شکل می‌گیرند؛ به‌گونه‌ای که هر تصمیم می‌تواند امکان‌های تازه‌ای را پدیدار کند.
اگر این موضوع دغدغهٔ شما هم هست، گفت‌وگو با یک درمانگر می‌تواند کمک کند.